Historia obozu Auschwitz-Birkenau

Obóz koncentracyjny w Oświęcimiu to symbol terroru, ludobójstwa i świadectwo tragicznej historii milionów ludzi. Dziś jest to bardzo ważny punkt programu wielu wycieczek w okolicach Krakowa. Za bramą wjazdową Arbeit macht frei nie znajdują się jedynie eksponaty muzealne, każdy centymetr tej ziemi opowiada prawdziwe historie o okrucieństwie, męczeństwie i bohaterstwie więźniów. Aby prawdziwie zrozumieć i poczuć klimat tego wyjątkowego miejsca, wizyta w obozie Auschwitz-Birkenau nie może być jedynie jedną z wielu „atrakcji” do zwiedzenia. Zapraszamy do poznania niezwykle ważnej przeszłości tego miejsca.

Teren byłego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau

Co to jest obóz koncentracyjny?

Reżim nazistowski od początku przejęcia władzy budował obiekty więzienne w celu izolowania i eliminowania wrogów politycznych. Pierwsze obozy koncentracyjne miały służyć więzieniu, wykorzystywaniu do pracy, mordowaniu lub zastraszaniu przywódców ruchów politycznych i społecznych, które naziści uważali za niebezpieczne.

Kto i kiedy wymyślił obozy koncentracyjne?

Obozy koncentracyjne powstały na długo przed wybuchem II wojny światowej. Pierwszy tego typu obiekt powstał w marcu 1933 r. w Dachau pod Monachium. Założył go szef SS Heinrich Himmler. Pięć lat później na terenie III Rzeszy istniały już obozy w Oranienburgu, Sachsenhausen, Buchenwaldzie, Ravensbrück, Flossenburgu jako miejsca prześladowania przeciwników reżimu hitlerowskiego.

Gdzie znajduje się obóz zagłady Auschwitz w Polsce?

Na ziemiach polskich znajdowało się 9 niemieckich nazistowskich obozów zagłady. Największym z nich był Auschwitz zlokalizowany w południowej części kraju. Był to tzw. Konzentrationslager KL – obóz pracy przymusowej.

Brama Auschwitz „Arbeit macht frei”

Czym jest obóz Auschwitz I?

27 kwietnia 1940 r. Heinrich Himmler wydał rozkaz założenia obozu koncentracyjnego w Polsce, 70 km od Krakowa w Auschwitz. Już 20 maja przywieziono tam na miejsce 30 przestępców narodowości niemieckiej, którzy mieli pełnić funkcję kadry obozowej. Bezpośrednim powodem utworzenia obozu Auschwitz I była rosnąca w szybkim tempie liczba masowo aresztowanych polskich więźniów politycznych. Pierwszy masowy transport do Auschwitz odbył się 14 czerwca 1940 roku. Z Tarnowa pociągiem przewieziono 728 osób. Na pamiątkę polski sejm ustanowił ten dzień Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady.

Jak wyglądał obóz Auschwitz?

Z założenia miało to być centrum zarządzające dla całego kompleksu składającego się z 28 bloków. Pierwsi osadzeni mieli za zadanie wykonać słynny napis na bramie „Arbeit macht frei” oraz rozbudować obóz o kolejne bloki np. numer 11 zwany „blokiem śmierci” z komorą gazową w podziemiach i bramą straceń. To tutaj po raz pierwszy na masową skalę użyto cyklonu B. W bloku 10 wykonywano eksperymenty medyczne. Były one bardzo okrutne i przeprowadzane bez znieczulenia. Najwięcej ofiar pociągnęły za sobą badania i testy wykonywane przez Josefa Mengele zwanego Aniołem Śmierci z Auschwitz. Do końca 1943 r. KL Auschwitz stał się olbrzymią instytucją, w której więziono dziesiątki tysięcy osób i mordowano setki tysięcy ludzi.

„Brama śmierci” w Auschwitz II Birkenau

Czym jest obóz w Auschwitz-Birkenau?

Budowę drugiego obozu tzw. Auschwitz II-Birkenau rozpoczęto w październiku 1941 r. w odległości 3 km od istniejącego „obozu macierzystego”. Był on zaplanowany dla polskich i sowieckich jeńców wojennych. Ostatecznie stał się obozem koncentracyjnym, a od wiosny 1942 r. miejscem realizacji polityki „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”. Obóz Auschwitz-Birkenau był największym ze stworzonych przez hitlerowców kompleksów obozów koncentracyjnych. Znajdowały się tam baraki drewniane i murowane, komory gazowe i krematoria oraz tzw. Kanady, czyli magazyny ze zrabowanym mieniem.

Wagon bydlęcy jakimi przewożono ludzi do Auschwitz-Birkenau

Gdzie znajdował się obóz Auschwitz III?

Auschwitz-Monowitz powstał pod koniec października 1942 r. przy fabryce kauczuku syntetycznego i paliw płynnych Buna-Werke na potrzeby koncernu przemysłowego IG Farben. Utworzony został na terenie wysiedlonej i zburzonej polskiej wsi. Miał dostarczać taniej siły roboczej do zakładu. Oprócz Birkenau i Monowitz w okolicy działały aż 42 podobozy pracy przymusowej dla więźniów. Likwidacja Auschwitz-Monowitz nastąpiła w styczniu 1945 r. Niemcy ewakuowali większość więźniów do Gliwic, a stamtąd przetransportowano ich do obozów Buchenwald i Mauthausen. Fabryka została zniszczona podczas nalotu amerykańskich bombowców. Po wojnie w Monowitz NKWD utworzyło obóz dla jeńców niemieckich. Całe wyposażenie fabryki zostało wywiezione do ZSRR. Obecnie znajdują się tam jedynie żelbetowe konstrukcje schronów oraz pomnik.

Co stało się w Auschwitz?

Niełatwo odpowiedzieć na pytanie, ile osób zginęło w Auschwitz. Jak szacują historycy i eksperci, w ciągu niespełna 5 lat istnienia obozu, życie oddało od 1 do 1,5 miliona ludzi. Większość (1-1,35 mln) byli to Żydzi przywożeni masowymi transportami. Oszacowanie, jak wielu z nich zginęło w Auschwitz, jest niezwykle trudne, ponieważ większość została zamordowana w komorach gazowych i nigdy nie zostali zarejestrowani. Drugą pod względem liczebności grupą byli Polacy (70-75 tys.), a trzecią Cyganie. Spośród ponad miliona osób deportowanych do Auschwitz spisano około 400 tys. (200 tys. Żydów, ponad 140 tys. Polaków, ok. 20 tys. Cyganów i ponad 10 tys. sowieckich jeńców wojennych). Ponad połowa z nich nie przekroczyła ponownie bramy Auschwitz.

Barak mieszkalny w Auschwitz-Birkenau

Kto wyzwolił Auschwitz?

W drugiej połowie 1944 r. władze SS przystąpiły do zacierania śladów i niszczenia dowodów zbrodni popełnionych w Auschwitz oraz do eksportowania pozostałego po ofiarach mienia. Od sierpnia 1944 roku władze nazistowskie zdołały wywieźć około 100 000 więźniów jako niewolniczą siłę roboczą oraz sporą ilość majątku. W obozie macierzystym Auschwitz I oraz obozach Auschwitz II-Birkenau i Monowitz doczekało wyzwolenia jedynie 7 000 więźniów. Z powodu masowego niszczenia dokumentacji trudno powiedzieć, ile osób przeżyło Auschwitz. Część z nich uciekła, część na zawsze pozostanie nieznana.

Kiedy Auschwitz zostało wyzwolone?

27 stycznia 1945 roku żołnierze 60. Armii Pierwszego Frontu Ukraińskiego pojawili się na terenie podobozu Monowitz. Obóz macierzysty Auschwitz I oraz obóz Auschwitz II-Birkenau wyzwolili około godz. 15.00, gdzie przywitali ich skrajnie wyczerpani więźniowie, w tym wiele dzieci. Zdjęcia i materiały filmowe powstałe w tamtym czasie przeraziły cały świat.

Turyści w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau

Muzeum Państwowe Auschwitz-Birkenau

Dla upamiętnienia tej haniebnej przeszłości, jako przestroga przed złem oraz hołd złożony ofiarom, w 1947 roku powstało Muzeum Państwowe na terenie obozu w Auschwitz. Około dwóch milionów turystów co roku odwiedza to miejsce pamięci, by zobaczyć w jak okrutny sposób traktowani byli ludzie, w jak surowych warunkach żyli i umierali. Porażające swą prawdziwością ekspozycje na terenie obozów Auschwitz I oraz Auschwitz II-Birkenau ukazują setki przedmiotów codziennego użytku, fragmenty ubrań, narzędzia tortur, a także ruiny komór gazowych, baraki więźniarskie, cele oraz rampa.

Muzeum w Auschwitz jest bez wątpienia wyjątkowym punktem na mapie całej Europy. Warto choć raz przekroczyć bramę „Arbeit macht frei” będącą symbolem czystego zła. Wszystko to robi ogromne wrażenie. Niedowierzanie miesza się tu z niezgodą na okrucieństwo i bezwzględność oprawców, które wydają się zbyt nieludzkie, by mogły być prawdziwe.

Ze względu na duże zainteresowanie, wizytę w Auschwitz należy planować z dużym wyprzedzeniem. Liczne zorganizowane wycieczki na trasie Kraków-Auschwitz oferują komfort zwiedzania oraz niezapomniane wrażenia. Profesjonalni przewodnicy dbają, by pamięć o tym mrocznym rozdziale w historii ludzkości, trwała przez pokolenia, aby nigdy więcej podobne wydarzenia nie splamiły kart historii.