Przełom Dunajca

Szczególne miejsce wśród przyrodniczych atrakcji Małopolski zajmuje przełom Dunajca. To wyjątkowy obszar nie tylko w skali krajowej, ale także europejskiej.

Położenie i geneza

To urokliwe miejsce odnajdziemy w położonych w Polsce i na Słowacji górach – Pieninach. Odcinek rzeki Dunajec w jego przełomowym miejscu stanowi także granicę państw.
Powstanie pienińskiego przełomu Dunajca do dziś stanowi dla naukowców wyjątkową zagadkę. Istnieje kilka koncepcji dotyczących jego genezy, jednak żadna nie przedstawia jej w pełni. Skały, które tworzą otoczenie przełomu pienińskiego, jak i całe Pieniny, to wapienie. Powstały prawdopodobnie od 120 do 140 milionów lat temu. Meandrujący Dunajec przepływał przez te skały, wykorzystując różnicę w ich odporności lub istniejące uskoki. Inna teoria wskazuje, że przełom powstał w wyniku erozji wstecznej, czyli cofania się progów w korycie rzeki i przerwania grzbietu górskiego.

Widok na masyw Facimiecha z tratwy w czasie spływu

Krajobraz przełomu pienińskiego

Przełom Dunajca to bogactwo górskiej przyrody skoncentrowanej na stosunkowo niewielkim obszarze – wartko płynąca górska rzeka, wielkie głazy, kamieniste brzegi. Nad meandrującym korytem rzeki wznoszą się (nawet na wysokość 300 metrów!) wysokie wapienne skały, niekiedy przypominające wieże i turnie. Las po obu stronach zbliża się do brzegów, zaś niektóre gatunki drzew – na przykład sosna pienińska – przybierają fantazyjne formy na stromych zboczach. Na odcinku 15 kilometrów rzeka tworzy wiele zakrętów, niekiedy pod dużym kątem, które stanowią niezapomniane źródło emocji dla turystów spływających Dunajcem. Przełom pieniński oferuje niezapomniane widoki, które w zależności od pory roku, pory dnia i pogody dostarczają odmiennych wrażeń.

Spływ tratwami

Pierwsze wzmianki o spływie Dunajcem pojawiły się w ikonografii (na polichromii w kościele w Krościenku nad Dunajcem z 1589 roku, w Czerwonym Klasztorze z XVII wieku). W późniejszym (połowa XIX wieku) okresie nabrał znaczenia gospodarczego, gdyż tratwy spławiano aż do Gdańska, gdzie pozyskane z nich drewno wykorzystywano do budowy statków.
Spływ Dunajcem stał się atrakcją turystyczną w 1840 roku. Pierwszymi turystami byli kuracjusze, głównie ze Szczawnicy oraz Krościenka nad Dunajcem, których przewożono dłubankami.
Współcześnie turyści chcący odbyć spływ przełomem Dunajca korzystają z tratw prowadzonych przez doświadczonych przewodników – górali-flisaków. Miejscem rozpoczęcia jest przystań w Sromowcach Wyżnych Kątach, trasa kończy się zaś w Szczawnicy lub 3,5 kilometra dalej, w Krościenku nad Dunajcem, gdzie tratwy są wyciągane i transportowane z powrotem do przystani. Maksymalnie na tratwie może przebywać 12 turystów oraz dwóch flisaków. Czas spływu jest uzależniony od stanu wody. Przy wyższych stanach jest on nieco krótszy niż zazwyczaj, jednakże standardowo zajmuje 2,5 godziny. W wypadku zagrożenia powodziowego spływy nie są organizowane.

Wrota przełomu Dunajca, z tyłu Nowa Góra (903 m n.p.m.)

Droga Pienińska

Alternatywą dla spływu tratwami jest przechadzka bądź przejażdżka (na przykład rowerem) tak zwaną Drogą Pienińską. Jej długość wynosi około 9 kilometrów. Biegnie ona od Czerwonego Klasztoru po słowackiej stronie do Szczawnicy po polskiej stronie. Jest to idealne aktywność, jeśli chcemy spędzić nieco więcej czasu w okolicy przełomu Dunajca. Przebycie samego przełomowego odcinka pieszo zajmuje około trzech godzin. Droga Pienińska jest też wyśmienitym traktem rowerowym. Z wypożyczalni rowerów można skorzystać na przykład w Szczawnicy.