Krakowskie kopce

Kopce to charakterystyczne wzniesienia usypane rękami ludzi. Zazwyczaj przybierają kształt ściętego stożka. W Europie kopce były wnoszone już w czasach prehistorycznych. Pełniły różne funkcje – miejsc pochówku ważnych postaci, kultu religijnego, ale także bardziej przyziemne – obronne i obserwacyjne. W wypadku większości obiektów ich pierwotne znaczenie pozostaje nieznane. Jeśli chodzi o liczbę kopców, Kraków jest polskim rekordzistą. W granicach miasta znajduje się ich aż pięć, choć zazwyczaj mówi się o czterech. 

Kopiec Kościuszki 

Bez wątpienia najsłynniejszy z krakowskich kopców. Obiekt poświęcony pamięci polskiego bohatera Tadeusza Kościuszki znajduje się na Górze Świętej Bronisławy w dzielnicy Zwierzyniec. Jego budowa rozpoczęła się w 1820 roku – trzy lata po śmierci Kościuszki – i trwała do 1823 roku. W latach 1850–1856 austriaccy zaborcy w ramach fortyfikowania Krakowa wznieśli wokół kopca wzmocnienia o charakterze cytadeli. Obecnie w budynkach fortu można zwiedzać Muzeum Kościuszkowskie, w tym wystawę stałą Kościuszko – bohater wciąż potrzebny

Obecnie w przygotowaniu są ogrody, w których mają rosnąć róże specjalnie wyhodowanej odmiany nazwanej na cześć bohatera. Ma się tam również znaleźć trasa edukacyjna opowiadająca o życiu Tadeusza Kościuszki. 

Wejście na kopiec i wystawy kosztuje 18 zł (bilet ulgowy 14 zł) z wyjątkiem 4 lutego – dnia urodzin Tadeusza Kościuszki, 24 marca – daty złożenia przysięgi Kościuszki na Rynku w 1794 roku, 15 października – rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Wówczas kopiec można zwiedzać za darmo. Z wysokości 34 metrów widać rozległą panoramę Krakowa. Przy słonecznej pogodzie na horyzoncie da się dostrzec zarys Tatr. 

Widok z murów na Kopiec Józefa Piłsudskiego, ul. Aleja Do Kopca, Kraków
Widok z murów na Kopiec Józefa Piłsudskiego, ul. Aleja Do Kopca, Kraków

Kopiec Krakusa

W dzielnicy Podgórze znajduje się najstarszy z krakowskich kopców – kopiec Krakusa, zwany też kopcem Kraka. Dokładna data jego usypania nie jest znana, jednak legenda o powstaniu kopca wiąże się z postacią mitycznego króla Kraka, rzekomego założyciela Krakowa. Zgodnie z opowieścią Krak po śmierci spoczął na wzgórzu, a kopiec spontanicznie wznieśli jego poddani, nosząc ziemię w rękawach. Chcieli w ten sposób oddać cześć swojemu królowi.
Na pamiątkę tej legendy każdego roku w Krakowie w pierwszy wtorek po Świętach Wielkanocnych organizowana jest Rękawka – festyn z rekonstrukcjami walk rycerskich. 
Badania archeologiczne przeprowadzone na kopcu doprowadziły do odkrycia wielu ciekawych obiektów. Jednym z nich były pozostałości dębu, który w chwili ścięcia miał około 300 lat. Może to świadczyć o tym, że miejsce w czasach przedchrześcijańskich miało charakter kultu religijnego, dąb był bowiem świętym drzewem Słowian. Znaleziono tam także artefakty kultury łużyckiej (kultury epoki brązu i wczesnej epoki żelaza), a także odkryto tajemnicę wytrzymałości kopca. Konstrukcja została oparta na wysokim słupie, do którego umocowano promieniście ułożone, uplecione z wikliny przegrody wypełnione ubitą ziemią i kamieniami (tak precyzyjna jak na tamte czasy konstrukcja przeczy tezie o spontanicznym usypaniu kopca). 
Co ciekawe, kopiec ustawiony jest tak, że widać go z Sali Poselskiej na Wawelu. Może to świadczyć o jego wadze, gdyż królowie podejmując najważniejsze decyzje, patrzyli na kopiec, który przypominał im o zasługach poprzednika.
Wejście na kopiec jest bezpłatne. Można z niego podziwiać panoramę centrum Krakowa i kamieniołom Liban. Wzgórze, na którym znajduje się kopiec Kraka, jest też doskonałym miejscem na piknik. 

Zachód słońca na Kopcu Krakusa (kopcu Kraka), ul. Maryewskiego, Kraków
Zachód słońca na Kopcu Krakusa (kopcu Kraka), ul. Maryewskiego, Kraków

Kopiec Wandy

Znajdujący się w dzielnicy Nowa Huta kopiec Wandy jest dla badaczy podobną zagadką jak kopiec Kraka. Jego powstanie datuje się na VII–VIII wiek, a legenda usypania jest związana z legendą o córce króla Kraka – Wandzie, która odmówiła poślubienia niemieckiego księcia. Odrzucony kawaler w złości zaatakował polskie ziemie. Armia pod dowództwem Wandy zdołała odeprzeć atak. Księżniczka zdecydowała się jednak popełnić samobójstwo i utopiła się w nurcie Wisły, aby nie prowokować kolejnych napaści (według innej wersji jej śmierć była ofiarą dla bogów w podziękowaniu za zwycięstwo). Kopiec ma znajdować się w miejscu, gdzie wyłowiono ciało księżniczki. 
Badacze obserwujący kopiec zauważyli, że 4 i 6 lutego, stojąc na Kopcu Wandy, można obserwować wschód słońca idealnie nad kopcem Kraka. Analogiczny widok można zobaczyć, stojąc na kopcu Kraka 2 maja i 10 sierpnia. Zjawisko to może być związane ze słowiańskimi świętami Dziadów, Gromnicy i dniem boga Peruna. Inna hipoteza wiąże wschody słońca z Celtami, którzy w tamtych czasach dotarli na tereny obecnego Krakowa. Ich astrologiczne obserwacje wpływały na daty obchodów celtyckich świąt. 
Wstęp na kopiec jest bezpłatny. Z 14-metrowego nasypu można zobaczyć okolice Nowej Huty. Na szczycie znajduje się pomnik orła projektu Jana Matejki. 

Kopiec Wandy nocą,
Kopiec Wandy nocą, na szczycie pomnik orła – symbolu polski widniejącego także na godle

Kopiec Piłsudskiego 

Najwyższy zarówno z krakowskich, jak i polskich kopców. Ma aż 35 metrów wysokości oraz 111 metrów średnicy. Wzniesiony w latach 1934–1937 kopiec zawiera w sobie ziemię ze wszystkich pól bitewnych I wojny światowej, na których walczyli Polacy. W czasie II wojny światowej hitlerowski gubernator Hans Frank wydał rozkaz zrównania budowli z ziemią, którego nie zdążono zrealizować. Po wojnie komunistyczne władze starały się wymazać kopiec z pejzażu miasta, co udało im się lepiej niż hitlerowcom. W 1953 roku zniszczono cały stok kopca. Zlikwidowano też granitową płytę z wyrytym na niej krzyżem legionowym, która spoczywała na szczycie wzniesienia. Dopiero po 1981 roku rozpoczęto akcję odnowy kopca. U jego podstawy ułożono ubitą ziemię pochodzącą z pobojowisk II wojny światowej – z tego względu zaczęto nazywać kopiec mogiłą mogił. 
Zwiedzanie kopca jest bezpłatne. By się do niego dostać, należy przespacerować się jednym ze szlaków wytyczonych w Lesie Wolskim. Widok z kopca stanowi jedną z najładniejszych panoram Krakowa – zarys miasta wyłania się ponad koronami drzew. 

Widok u stóp Kopca Józefa Piłsudskiego- mogiły mogił-, Las Wolski, Kraków

Kopiec Jana Pawła II

Najmłodszy i najmniejszy z kopców usypany w 1997 roku przy ulicy ks. Stefana Pawlickiego. Kopiec ma 7 metrów wysokości (bez krzyża). Powstał na pamiątkę VI pielgrzymki Jana Pawła II do Ojczyzny. 

Kopiec Jana Pawła II na terenie zgromadzenia x.x. Zmartwychwstańców w Krakowie przy ul. Pawliciego 1

Kopiec Esterki

Do 1950 roku w krakowskim parku przy pałacu w Łobzowie znajdował się kopiec Esterki, który miał zostać wzniesiony w XIV wieku na cześć na wpół legendarnej kochanki króla Kazimierza Wielkiego, która na wieść o niewierności ukochanego wyskoczyła z okna wprost do stawu. Według jednej z legend kopiec stanowił także miejsce jej pochówku.
Niestety obiekt bezpowrotnie zniszczono – bez uzgodnienia z archeologami – podczas budowy stadionu sportowego WKS Wawel. Była to ogromna strata dla badaczy historii.

Kopiec Esterki z albumu Widoki Krakowa Friedricha Philippa Usenera z 1805 roku